Бисери од македонската ризница – Кралевиот Марко и вилата

Кралевиот Марко и вилата

Страница од книгата „Вилински коњиќ“ – Фото: Врањска плус

Три дена јава Крале Марко, коњот свој крилест Шарц, низ гора густа, висока, зелена. Три дена јава, вода не најде. Желен хладна вода да испие и својот коњ Шарц да го напои, застана во гората гневен да зборува:

— Ој ти горо, остана пусна, корењето ти пожар го изгорел, а лисјето ти слана го попарила, зошто немаш ни една капка вода?

Гората гранките ги сви, со ветар одговори:

— Силни Марко, гората не е крива! Гората има до девет извори, туку нив Вела вила ги затворила. Тргни со коњот се на десна страна, највисоката ела кога ќе ја угледаш, врвовите се злато позлатено, лисјето нејзино сребро посребрено, крај неа ќе го најдеш ти вилинскиот извор!

Јава коњ Марко низ планината, го врти се на десна страна. Кога елата највисока ја угледа, врвот ѝ круна злато позлатено, лисјето нејзино сребро посребрено. А под елата извор вода ладна, затворен со гвоздени врати и заклучен со сребрени катанци.

Сијакна Марко од коњот свој Шарц, па замавна со тешкиот боздоган, ја разби јунак таа гвоздена врата, ја ослободи хладната бистра вода. Се навали Марко над изворот. Жеден пие главата не ја кревајќи, со десната рака уздите на коњот ги држи, и покрај себе Шарца свој го пои.

Тогаш долета Вела красна вила, од зелената висока планина, па на Марка рацете таа ги склопи, му ги зеде него двете црни очи, на коњот уздите трипати ги прекрсти, и му ги врза брзите крилја.

Слепиот Марко умилно ѝсе моли:

— Мила вило, одврзи ми ги очите, а на мојот Шарц јаките, брзи крилја, ќе ми бидеш довека посестрима! Се излажа Вела убава вила, долгокоса, но краткоумна, па му ги одврза на Марка црните очи, и му ги развеза на коњот брзите крилја. Тогаш скокна силниот јунак Марко, па ја фати Вела бајната вила, за тие долги вилински ѝкоси, девет пати во круг ја заврте, ја наби во земјата до коленици, ја привеза со гвозден синџир, уз седлото на коњот свој Шарц, па својот тежок боздоган го уздигна, и со јуначки глас ѝдовикна:

— Покажи ми ги деветте кладенци, отклучи им ги сребрените катанци!

Вилата застана тогаш Марка да го моли:

— Пушти ме мене, Крале Марко, ќе ти кажам за три тајни билки: една билка — за пород да имаш, втора билка — пари да стекнеш, трета билка — од зло да те чува.

А Марко ѝлут ѝодговори:

— Покажи ми ги деветте кладенци, отклучи им ги сребрените катанци!

На тоа Марко полета на коњ, на синџир ја влече Вела вила, прелетаа до девет планини, пронајдоа девет кладенци, ги отклучиа сребрените катанци, ги отворија гвоздените капии. Потекоа сите девет извори, станаа девет бистри реки, ги напоија деветте суви полиња, пораснаа плодовите и билките, род родија и нивите и стеблата.

***

Овој текст е дел од проектот „Бисери од македонската ризница“, кој доби поддршка на конкурсот на МИТ за 2026 година. Оваа македонска бајка од Душко Наневски користи мотиви на жед, затворена природа и судир со вила за да го прикаже Крале Марко кој ја одбива личната корист и ги ослободува деветте извори, со што симболично ги обновува плодноста и животот во опустошениот крај.

Самиот текст на приказната е преземен во својот оригинален облик од книгата „Самовилското коњче“, што ја приреди познатиот македонски писател и собирач на народно творештво Душко Наневски. Оваа збирка е објавена во 1981 година во издание на „Дечје новине“ од Горњи Милановац, а од македонски јазик ја преведе Бранка Кубеш.

Покрај оваа верзија, бајката е достапна на порталот и на српски јазик.

***

Му се благодарeме на Јавната библиотека „Бора Станковиќ“ од Врање и на вишата дипломирана библиотекарка Јасмина Кнежевиќ за соработката. Превод: ВЕ (Gemini). Илустрација на насловната фотографија: Т. Марковиќ, ученичка во Гимназијата „Бора Станковиќ“ Врање.

Овој проект е суфинансиран од Буџетот на Република Србија – Министерството за информирање и телекомуникации. Ставовите изнесени во поддржаниот медиумски проект нужно не ги изразуваат ставовите на органот кој ги додели средствата.

Подели: